Herbeleef onze inspiratiesessie: hoe starten met een lokale voedselstrategie? (21/03/19)

De 100 deelnemers uit alle windstreken van Vlaanderen, lokale ambtenaren, schepenen, middenvelders, ondernemers, boeren en burgers tonen aan dat lokale voedselstrategie leeft! Eén antwoord op de vraag ‘hoe kom je tot een lokale voedselstragie?’ is er niet. Veel tips en inspirerende voorbeelden van hoe je aan de slag gaat zijn er wel, die wisselden we vandaag uit.

Voedselverhalen uit alle windstreken

Geertrui De Cock (Levuur) vraagt zich af waarom Tine Heyse, Frans Beckers, Judith Schrijvers elk in hun stad of gemeente werken aan een lokale voedselstrategie? Wat is de meerwaarde? Waarom doen ze het? En hoe ga je aan de slag?

Tine Heyse is Schepen van landbouw en voeding in Gent. Gent is koploper in Vlaanderen met zijn lokale voedselstrategie ‘Gent en Garde’. Gent en Garde is gestart vanuit de politiek.

De drive bij Tine is helder: ‘We zijn vervreemd geraakt van ons voedsel, maar het goede nieuws is ook dat het thema leeft onder de burgers en dus hebben we redenen genoeg om als politiek hier op in te zetten. Voedsel verbindt mensen en heeft een belangrijke bijdrage tot het klimaat.’

Het begon met één zin in het bestuursakkoord in 2012 en groeide uit tot volwaardig thema met een verantwoordelijke ambtenaar (Katrien Verbeke), een stuurgroep met heel verschillende voedselspelers, en tal van kleine en grote initiatieven zoals Food Savers en VANIER.


“Voedsel Verbindt”

Tine Heyse (Schepen Landbouw & Voeding Gent)

Tine: ‘In het begin was het hard werken om het voedselthema bij de collega’s mee op de agenda te krijgen. Nu, na 6 jaar is het een bekender thema, halen we prijzen binnen en zijn de collega schepenen meer mee met het thema omdat ze zien dat voedsel ook voor hun domeinen iets betekent. Toch is nieuw budget binnenhalen altijd knokken!’

Tine geeft aan nog veel werk te hebben en de nood om te blijven praten en barrières te bespreken blijft. ‘Er is meer interesse van boeren in de korte keten. De samenwerking tussen de Goedinge (korte keten project gesteund door OCMW) en een traditionele boer waar ze machines uitwisselen is een mooi voorbeeld van hoe diverse partijen binnen landbouw kunnen samenwerken. Ook in de voedselraad creëren we een “veilige” omgeving voor de diverse partijen om in gesprek te gaan en tot samenwerking te komen. Zo ontstaan innoverende initiatieven.’

Frans Beckers is milieuambtenaar in Zutendaal en bioboer in bijberoep. In Zutendaal was het project ‘Eet lokaal, denk globaal als motor voor plattelandsontwikkeling’ in 2014 de motor voor een reeks doe-activiteiten in het kader van plattelandsontwikkeling (PDPO). Er werd gestart met Voedselteams en volkstuinen, landbouwers die direct aan de horeca leverden, initiatieven om voedselverlies tegen te gaan, voordrachten rond gezonde voeding, films over alternatieve landbouwsystemen. Dit werd allemaal getrokken door een enthousiaste groep burgers en ambtenaren.

Frans: ‘Voedsel gaat niet alleen over landbouw(ers) maar ook over klimaat, gezondheid, welzijn en voedselverspilling. Net omdat zoveel domeinen elkaar raken is er nood aan het slopen van schotten tussen lokale administraties en afstappen van hokjesdenken. Het valt op dat burgers meer op zoek zijn naar initiatieven rond gezondheid en gezonde voeding.’

“Veel mensen zijn op zoek naar initiatieven rond gezonde voeding”

Frans Beckers (milieuambtenaar Zutendaal)

Binnenkort start een plattelandsproject met de naam ‘Korte keten als uithangbord voor een lokale voedselstrategie’ in samenwerking met de gemeenten As en Lanaken, waar landbouwgrond van de gemeente Lanaken wordt ingezet voor een korte ketenproject. Via een subsidieaanvraag bij het plattelandsloket laten de drie gemeenten zich begeleiden door een deskundig extern bureau om tot een lokale voedselstrategie te komen, gedragen door alle verschillende stakeholders die rond voeding werken.

Judith Schrijvers is beleidsmedewerker duurzame ontwikkeling in Hoogstraten. Met ‘Oogst straten’ springt ook een kleinere gemeenten op de kar van de lokale voedselstrategieën. Het is een platform waarop vernieuwende initiatieven zich kunnen enten. Cruciaal voor de opstart van een voedselstrategie is iemand binnen de gemeente die tijd kan maken voor het thema en een startbudget voor een traject met stakeholders (boeren, burgers, middenstand, middenveld). Later heb je ook budgetten nodig om kleinere burgerinitiatieven te ondersteunen.

Judith: ‘Een goede stakeholdersanalyse is onontbeerlijk. We hebben gezocht naar mensen die een open perspectief hebben, met vertegenwoordigers van alle groepen door dingen samen te doen. Niet om een strategie op papier uit te schrijven. Het is soms zoeken in gesprekken tussen duurzame nichespelers en gangbare boeren (sterk aanwezig rond Hoogstraten) maar we creëren en plaats waar iedereen kan debatteren met open perspectief. Zich niet in de loopgraven verschansen is essentieel als je tot een gedragen voedselbeleid wil komen.’ Judith getuigt dat het naïef is te denken dat zoiets altijd makkelijk loopt. Geertrui van  Levuur vat het mooi samen als ze zegt dat het mag ‘schuren’, enkel dan is het relevant.

“We hebben gezocht naar mensen met een open perspectief”

Judith Schrijvers (Beleidsmedewerker duurzame ontwikkeling Hoogstraten)

Judith: ‘Heel belangrijk dat als je mensen samenbrengt rond voeding, er duidelijke wins zijn voor de stakeholders. En die zijn er. Denk maar aan een ex-bakker die via de stakeholdermeeting merkte dat er bij bakkers veel broodresten overbleven. Hij brengt nu een gin op de markt op basis van die resten.’

Workshop – zelf aan de slag!

Hoe kan een ‘start to voedselstrategie’ eruit zien? Hoe kan je intern en extern draagvlak vinden en verbreden? Hoe ga je zo’n strategie structureren en organiseren? Hoe kan je samenbrengen wat er al is en hoe kan je samenwerken over de grenzen heen? Per thema kwamen er verschillende adviezen naar boven.

1.Start to voedselstrategie

  • Goed luisteren naar de initiatieven die er al zijn
  • Probeer voeding te linken aan bestaande beleidsdoelstellingen (BBC, meerjarenplanning) of probeer het in het bestuursakkoord te krijgen
  • Extra advies van Geertrui: Noem uw voedselstrategie zo snel mogelijk iets anders dan “voedselstrategie” zoals: Gent en Garde, Voedsel Verbindt of Oogst straten

2.Intern draagvlak

  • Voor de actoren moet het een meerwaarde zijn, toename, groei, tonen wat kan, inspiratie geven, transparant zijn waar je naartoe werkt/ waar strategie naar toe gaat.
  • Zoek bondgenoten die mee je verhaal willen uitwerken
  • Breek ook uit je niche. Exploreer bijvoorbeeld de educatieve mogelijkheden: ‘organiseer’ aandacht voor voeding naar lokale scholen. Lagere schoolkinderen kunnen op hun beurt hun ouders opvoeden.

3.Extern draagvlak

  • Maak een degelijke stakeholdersanalyse …
  • … beginnen is alles. Niet alles moet uitgedacht zijn.
  • Actief ronselen
  • Doen, niet alleen wat er al bestaat

4.Structuur/organiseren

  • Intern alle diensten samenbrengen (bv. via omgevingsvergunning)
  • Als je een platform maakt, zorg dan dat het actie kan ondernemen en niet alleen advies moet verlenen, anders bloedt het snel dood
  • Hou je basiswaarden waarrond je bezig bent goed in het oog (zorg dus dat sleutelbegrippen als lokaal, seizoensgebonden en eerlijk geen holle invulling krijgen)

5.Samenbrengen wat er al is

  • Gewoon doen en je ziet wel welke mensen er bij komen
  • Zorg dat je een aantrekkelijke partner bent voor de buitenwereld. Wees sexy als bruid!
  • Maak tamtam, toon dat je er bent

6.… over de gemeentegrenzen heen

  • Samenwerking met andere gemeenten en andere organisaties (bv. Voedselrijk in Kortrijk of W13)
  • Producenten samen rond tafel brengen
  • Wees dankbaar en vier! Ook je kleine en tussentijdse successen, de wereld zal altijd onvolledig en onaf zijn.

“Wat we morgen eten moet ons vandaag bezighouden”

“Ontzettend verheugend om vast te stellen dat ook grotere spelers als de VVSG, OVAM, Vlaamse overheid ook inzetten op het thema voedsel.”